Kiểm toán chuyển giá và giao dịch liên kết: Quy trình và hồ sơ

Khi doanh nghiệp có công ty mẹ, công ty con hoặc giao dịch với bên liên quan ở nước ngoài, giá mua bán, cho vay, phí dịch vụ và phân bổ chi phí giữa các bên có thể trở thành vấn đề thuế và vấn đề kiểm toán. Kiểm toán chuyển giá là việc xem xét giao dịch liên kết có được xác định theo nguyên tắc độc lập (giá thị trường) hay không, và doanh nghiệp có đủ hồ sơ để chứng minh điều đó hay không. Bài này hướng dẫn Quý khách hiểu quy trình, hồ sơ cần chuẩn bị và những điểm thường gặp.

Kiểm toán chuyển giá là gì và khi nào cần?

Giao dịch liên kết là giao dịch giữa các bên có quan hệ sở hữu hoặc kiểm soát. Ví dụ: công ty Việt Nam mua hàng từ công ty mẹ ở nước ngoài, công ty con vay vốn từ công ty mẹ, hoặc doanh nghiệp trả phí quản lý, phí bản quyền cho bên liên quan. Mục tiêu của kiểm toán chuyển giá là đánh giá giá và điều kiện giao dịch có phù hợp với thị trường hay không, và việc xác định giá có được ghi chép và giải thích bằng tài liệu hay không.

Quý khách thường cần rà soát chuyển giá khi:

• Doanh nghiệp FDI có giao dịch lớn với công ty mẹ hoặc các công ty trong cùng tập đoàn.
• Báo cáo hợp nhất hoặc báo cáo gửi công ty mẹ cần xác nhận số liệu giao dịch liên kết.
• Cơ quan thuế yêu cầu giải trình giá giao dịch, hoặc doanh nghiệp đang chuẩn bị cho đợt thanh tra thuế.
• Doanh nghiệp muốn tự rà soát trước khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cơ sở pháp lý theo nguyên tắc chung

Nguyên tắc chung là giá giao dịch giữa các bên liên kết phải phản ánh giá thị trường theo nguyên tắc độc lập. Doanh nghiệp có nghĩa vụ kê khai, xác định giá và tự chứng minh phương pháp đã dùng. Pháp luật Việt Nam về hồ sơ chuyển giá có điều kiện áp dụng, các trường hợp được miễn lập hồ sơ, và cách tổ chức hồ sơ theo khung ba cấp dựa trên khuyến nghị BEPS Action 13 của OECD. Chi tiết thay đổi theo từng thời kỳ, nên Quý khách cần đối chiếu văn bản hiện hành hoặc nhờ tư vấn trước khi áp dụng.

Chuẩn mực kế toán và hợp nhất về công ty mẹ

Doanh nghiệp Việt Nam lập báo cáo theo Chuẩn mực Kế toán Việt Nam (VAS). Các nước Úc, New Zealand và Singapore dựa trên chuẩn mực IFRS, gồm AASB, NZ IFRS và SFRS(I). Hai hệ thống có điểm khác nhau về ghi nhận và trình bày, nên khi công ty mẹ ở nước ngoài nhận báo cáo, cần đối chiếu số liệu theo cả hai chuẩn. Khi hợp nhất, các giao dịch nội bộ giữa công ty mẹ và công ty con được loại trừ, nên lợi nhuận trên báo cáo hợp nhất có thể khác với lợi nhuận tính thuế của từng đơn vị. Đây là lý do cần kiểm soát giá giao dịch ngay từ đầu.

Các bước thực hiện kiểm toán chuyển giá

• Xác định danh sách bên liên quan và các loại giao dịch: hàng hoá, dịch vụ, vay vốn, bản quyền, phí quản lý.
• Thu thập hợp đồng, hoá đơn, chứng từ thanh toán và sổ kế toán liên quan.
• Phân tích chức năng và rủi ro của từng bên, để hiểu bên nào làm gì và chịu rủi ro nào.
• Chọn phương pháp xác định giá phù hợp và đối chiếu với dữ liệu so sánh được.
• Kiểm tra tính nhất quán giữa hợp đồng, sổ sách, tờ khai thuế và báo cáo tài chính.
• Đưa ra kết luận và khuyến nghị điều chỉnh hồ sơ, chính sách giá hoặc cách kê khai.

Quy trình kiểm toán chuyển giá tại DAVA

1. Tiếp nhận yêu cầu và thống nhất phạm vi, mục đích: tuân thủ thuế, tư vấn nội bộ, phục vụ kiểm toán báo cáo tài chính hay làm việc với cơ quan thuế.
2. Gửi danh mục hồ sơ cần chuẩn bị và thống nhất phạm vi công việc.
3. Rà soát hồ sơ, trao đổi với bộ phận tài chính và kinh doanh liên quan.
4. Phân tích chức năng, đánh giá rủi ro và xây dựng phương án xác định giá.
5. Trao đổi kết quả sơ bộ và ghi nhận phản hồi của doanh nghiệp.
6. Phát hành báo cáo và hướng dẫn cập nhật hồ sơ cho kỳ sau.

Thời gian thực hiện

Thời gian phụ thuộc số lượng bên liên quan, số loại giao dịch, mức độ đầy đủ của hồ sơ và việc bổ sung dữ liệu so sánh. Doanh nghiệp đã có hồ sơ cập nhật thường rút ngắn được thời gian rà soát. Sau khi nhận hồ sơ sơ bộ, DAVA sẽ thống nhất mốc thời gian cụ thể với Quý khách.

Hồ sơ cần chuẩn bị

• Danh sách bên liên quan, tỷ lệ sở hữu và quan hệ kiểm soát.
• Hợp đồng và phụ lục giao dịch với bên liên quan.
• Hoá đơn, chứng từ thanh toán và bảng kê giao dịch theo kỳ.
• Báo cáo tài chính và sổ cái các tài khoản liên quan.
• Tờ khai thuế thu nhập doanh nghiệp và phụ lục liên quan.
• Chính sách giá nội bộ, tài liệu phân bổ chi phí chung nếu có.
• Hồ sơ chuyển giá các kỳ trước, nếu đã có.

Chi phí và cách tính

Chi phí kiểm toán chuyển giá phụ thuộc số lượng bên liên quan, loại giao dịch, số kỳ cần rà soát và mức độ phức tạp của hồ sơ. Không có một mức phí chung cho mọi trường hợp: tuỳ hồ sơ, phạm vi và mục đích; liên hệ DAVA để được báo giá chính xác, miễn phí tư vấn.

Các tình huống hay gặp

Mua hàng từ công ty mẹ với giá cố định nhiều năm

Giá không được cập nhật theo thị trường trong thời gian dài là điểm cơ quan thuế thường quan tâm. Rà soát sẽ xem xét dữ liệu so sánh và đề xuất cách cập nhật giá có căn cứ.

Công ty con vay vốn từ công ty mẹ

Lãi suất và điều kiện vay cần được so sánh với điều kiện vay thương mại tương tự. Trường hợp không tính lãi hoặc lãi suất thấp, cần có giải trình bằng tài liệu.

Phân bổ phí quản lý chung trong tập đoàn

Cần có tiêu chí phân bổ rõ ràng, hợp đồng dịch vụ và bằng chứng dịch vụ thực tế đã được cung cấp cho từng công ty thành viên.

Thực hiện ở đâu

DAVA có văn phòng tại TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng, và có thể khảo sát, làm việc trực tiếp tại trụ sở hoặc nhà máy của doanh nghiệp. Phần rà soát tài liệu có thể trao đổi qua email và các kênh trực tuyến, kết hợp làm việc trực tiếp khi cần.

Vì sao chọn DAVA

DAVA có hơn 15 năm kinh nghiệm thẩm định giá bất động sản, doanh nghiệp và máy móc thiết bị. Đội ngũ có thẩm định viên về giá được cấp phép, và DAVA đã thực hiện thẩm định cho toà án, cơ quan nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp. Kinh nghiệm xác định giá trị tài sản và doanh nghiệp giúp đánh giá giá giao dịch liên kết một cách thực tế, không chỉ về hình thức hồ sơ.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm toán chuyển giá có bắt buộc với mọi doanh nghiệp FDI không?

Không phải mọi trường hợp đều phải lập cùng một mức hồ sơ. Nghĩa vụ và mức độ chi tiết phụ thuộc quy mô doanh nghiệp, loại giao dịch với bên liên quan và điều kiện theo pháp luật hiện hành. Quý khách nên rà soát các giao dịch với bên liên quan để xác định nghĩa vụ trước.

Hồ sơ chuyển giá khác gì kiểm toán báo cáo tài chính?

Kiểm toán báo cáo tài chính đánh giá việc trình bày số liệu tổng thể. Kiểm toán chuyển giá tập trung vào giá và điều kiện của từng nhóm giao dịch với bên liên quan, cùng bằng chứng xác định giá. Hai việc có liên quan nhưng không thay thế nhau.

Có cần dữ liệu so sánh giá thị trường không?

Thông thường là có. Dữ liệu so sánh giúp chứng minh giá nằm trong khoảng hợp lý. Khi không có dữ liệu trực tiếp, có thể dùng phương pháp và nguồn thay thế, tuỳ từng loại giao dịch.

Khi cơ quan thuế yêu cầu giải trình giá giao dịch thì phải làm gì?

Chuẩn bị ngay hồ sơ đã có, đối chiếu số liệu với hợp đồng, hoá đơn và tờ khai, rồi trao đổi với tư vấn càng sớm càng tốt. Giải trình cần dựa trên tài liệu, không dựa trên suy đoán về lý do giá.

Doanh nghiệp có giao dịch nhỏ với công ty mẹ có cần làm không?

Tuỳ quy mô và loại giao dịch. Một số trường hợp có thể thuộc diện miễn lập hồ sơ theo điều kiện hiện hành. Nên kiểm tra điều kiện trước khi quyết định.

Kiểm toán chuyển giá có ảnh hưởng đến kiểm toán báo cáo tài chính không?

Có thể. Số liệu giao dịch liên kết là một phần của báo cáo tài chính và thuyết minh. Phối hợp sớm giữa kiểm toán báo cáo tài chính và rà soát chuyển giá giúp hạn chế điều chỉnh về sau.

Kết luận

Kiểm toán chuyển giá nên làm trước khi cơ quan thuế hỏi, không phải sau khi đã có thanh tra. Doanh nghiệp có hồ sơ đầy đủ, nhất quán giữa hợp đồng, sổ sách và tờ khai sẽ chủ động hơn nhiều. Quý khách có thể liên hệ DAVA để được rà soát sơ bộ.